Thematiek

Mijn werk gaat over het vermogen van de mens om te fantaseren. Iedereen fantaseert, het is van alle tijden en overal: jong en oud, arm en rijk, in de metropool en op de steppe. Tegelijk gaat mijn werk over de beperkte controle die we over onze verbeelding hebben.

De verbeelding is een schijnbare mogelijkheid om te vluchten uit het dagelijks leven. Mensen bezitten het vermogen zich in te beelden dat ze zich ergens anders bevinden of dat ze iemand anders zijn. We kunnen ons afsluiten voor de wereld om ons heen, ons in een betere wereld wanen, waarin we het gebrek aan avontuur, romantiek, verbazing of het teveel aan verdriet en sleur in het echte leven kunnen compenseren.

Mijn films zijn de verbeelding van die andere, die gefantaseerde wereld. Met decors gemaakt van bordkarton en vermommingen kan de illusie van de wensdroom gedurende de duur van de video bestaan. Daarbij ga ik op zoek naar het omslagpunt, waar de fantast de controle over de verbeelding verliest, waar het fantaseren onbestuurbaar wordt. De fantast die hoopte een ideale plek in zijn hoofd te construeren, ontdekt dat er constructiefouten in het bouwplan zitten. Zijn luchtkasteel tocht, de lijm laat los, het panoramische uitzicht is een beschilderde plaat. De grens van de illusie is eerder bereikt dan verwacht en de fantast struikelt de ontvluchte werkelijkheid in. Het kan ook gebeuren dat de fantast de rol van een heldhaftig personage aanneemt, maar vervolgens niet weet wat hij moet doen en passief en afwachtend in zijn droomwereld ronddwaalt.

In andere video’s verander ik niet de omgeving, maar plaats ik iemand (vaak ben ik dat zelf) in een andere rol in de ‘echte’ wereld. Door me te vermommen en me in te beelden dat ik iemand anders ben probeer ik te ontsnappen aan de sleur van het dagelijks leven. Net als dat de illusie van de droomwereld telkens in duigen valt, biedt ook de illusie van de persoonsverandering geen ontsnapping. De vermomming is te doorzichtig en op een treurige manier lachwekkend, ik val uit mijn rol of probeer tevergeefs te zoeken naar een houding. De persoonsverandering wordt in andere gevallen door anderen niet opgemerkt en er wordt geen aandacht aan geschonken, en zo blijkt het aannemen van een andere identiteit niet te resulteren in een ander, beter leven.

Het bestaan van een fantasiewereld heeft zijn oorsprong in de werkelijkheid. Het is altijd vanuit de teleurstellende werkelijkheid dat de mens een alternatieve werkelijkheid schept in zijn hoofd. De dromer kan nooit de werkelijkheid verlaten om voorgoed in de fantasiewereld te verdwijnen. Vanuit het bewustzijn kan de fantast zijn droomwereld vormgeven en gebeurtenissen besturen. Maar ik denk dat er ook een kracht is die de fantasiewereld beïnvloedt, waar de dromer geen controle over heeft. Onze hersenen produceren gedachtes waar onze wil geen invloed op heeft en waar we ons niet bewust van zijn. Met behulp van neurologisch onderzoek is uit te vinden wat er precies aan activiteiten in onze hersenen plaatsvindt. Zo kan het ontstaan van fantasieën, dromen en hallucinatie verklaard worden door haperingen in de hersenen.

Dat de werkelijkheid stroef en weerbarstig is, weten we. Hoe vaak gebeurt het niet dat de dingen die in ons hoofd zo perfect leken, in werkelijkheid tegenvallen? We vergeten soms dat de wereld van de verbeelding net zo grillig is. Met moderne technieken zoals virtuele werkelijkheden, steeds geavanceerdere special effects in speelfilms etc. proberen we de fantasiewereld te controleren. Maar de individuele fantasie is moeilijk te sturen. De dromer wordt ongewenst geconfronteerd met verborgen angsten en verlangens, maar ook blij verrast met onverwachte schoonheid of vergeten kennis. Onze pragmatische, op handel ingestelde cultuur, is erop gericht de macht over de dagelijkse werkelijkheid te vergroten, terwijl onze dromen ons door de vingers glippen. Er wordt ons nooit geleerd hoe we onze dromen kunnen verdiepen.

De tragiek van de mens is dat hij in twee werelden leeft: forenzend tussen droom en werkelijkheid loopt hij in beide werelden rond met de illusie dat hij het leven kan sturen.

Werkwijze

Het bouwen

De gefantaseerde werelden die ik in mijn video’s knutsel en bouw, zijn kwetsbare en gammele bouwsels. Inspiratie voor de decors haal ik uit bestaande, klassieke imaginaire werelden. Zoals de klassieke Hollywoodfilms, de beschrijvingen van onbegaanbare en onbedorven oorden uit de 19e-eeuwse literatuur, avonturen uit klassieke kinderboeken. Voorbeelden van decors zijn: een zwart/wit decor uit een klassieke Hollywoodfilm waarbij de oorspronkelijke voorwerpen onder de kopieermachine zijn gelegd en van papier weer opgebouwd zijn. Een onderzeeër gemaakt van karton, een jungle van plastic, een zingende octopus op de badkamer, een doorzichtige rijdende potvis in IJmuiden als een paard van Troje.

Het bouwen en het knutselen is een belangrijk element van de video’s. Het is essentieel om een nieuwe wereld op te bouwen vanuit het niets. Het plezier van het maken en knutselen is zichtbaar in alle details.

Andere keren plaats ik een element uit de droomwereld in de werkelijkheid. Of ik vermom me als een van de personages uit mijn dromen, en loop incognito met één been in de werkelijkheid, met het andere been in mijn droomwereld.

Het filmen

Vervolgens plaats ik mensen in de decors en begin te filmen. De personages blijven passief en onzeker. Ze zijn eenzaam in hun eigen wereld en niet bij machte om interactie met de omgeving aan te gaan.

Tijdens het filmen, dat ik altijd zelf doe, weet ik wat het tempo, de sfeer van de film en het karakter en de gemoedstoestand van het personage moeten zijn. Daarbinnen hou ik ruimte voor improvisatie. Ik laat de camera zweven door het decor en objecten en personages aftasten.

De personages in mijn films, mensen van vlees en bloed, presenteer ik als flat characters, bordkartonnen figuranten. De decors, gemaakt van bordkarton, dragen het karakter, zij zijn de eigenlijke hoofdrolspelers van de film.

Het monteren

Spanningsbogen en ontknopingen zijn niet de hoofdzaak. Tragische gebeurtenissen voltrekken zich terloops. Onbetekenende details en handelingen krijgen een dramatische lading. Tijdens de montage voeg ik (zelfgemaakte) muziek en geluiden of een verhaal als voice over toe, om een draai of een nieuwe betekenis aan de beelden te geven. Tijdens de montage is het mogelijk om de tragische ondertoon bij de humoristische beelden naar voren te halen. Of de humor onder serieuze beelden benadrukken.

Het presenteren

Aanvankelijk liet ik nooit de decors bij de film zien. De video’s presenteer ik in een bioscoopsetting. De laatste tijd ben ik aan het experimenteren met installaties waarin de films getoond kunnen worden. Bij de film Kapitein bijvoorbeeld, die gaat over de imaginaire reizen van een kapitein van een onderzeeër, heb ik in Kunsthal kAdE in Amersfoort een filmcabine gebouwd die op waterzakken stond en die scheef zakte onder het gewicht van de toeschouwers. De instabiliteit van de filmcabine versterkte de ervaring van de toeschouwer deel uit te maken van de gammele en besloten fantasiewereld.